Bugün kahve dendiğinde aklımıza pek çok ülke gelse de kahveyi bir içecek olarak demleyip dünyaya tanıtan ilk yer Yemen'dir. "Mocha" kelimesi, bir zamanlar dünyanın tüm kahve ticaretinin geçtiği Yemen'in Moka (Al-Mukha) limanından gelir. Dünyanın Kahve Haritası serimizin bu yazısında, kahve tarihinin en eski ve en büyüleyici durağına gidiyoruz.
Kahvenin Yemen'deki Yolculuğu
Kahve bitkisinin anavatanı Etiyopya olsa da kahveyi kavurup demleyerek içme kültürünün 15. yüzyılda Yemen'de geliştiği kabul edilir. Rivayete göre Sufi dervişler gece boyunca süren zikirlerinde uyanık kalmak için kahve içiyordu. Kahve buradan Mekke'ye, Kahire'ye ve 16. yüzyılda İstanbul'a ulaştı.
16. ve 17. yüzyıllarda dünyada ticareti yapılan kahvenin neredeyse tamamı Yemen'de yetişip Moka limanından gemilere yükleniyordu. Yemenliler bu tekeli korumak için çimlenebilir çekirdeklerin ihracını yasaklamıştı. Efsaneye göre 17. yüzyılda Baba Budan adlı bir hacı yedi çekirdeği gizlice Hindistan'a götürdü. Hollandalıların fideleri Java'ya taşımasıyla da tekel sona erdi.
Yemen Kahvesi ve Türk Kahvesi
Türk kahvesi kültürünün kökleri de Yemen'e uzanır. Osmanlı döneminde Yemen'den gelen kahve İstanbul'da büyük ilgi gördü ve 16. yüzyılın ortalarında ilk kahvehaneler açıldı. Cezvede pişirilen, köpüklü ve telvesiyle servis edilen kahve geleneği böyle doğdu. Bu geleneği bugün de yaşatmak isteyenler için Türk kahvesi setlerimize göz atabilirsiniz.
Yemen Kahvesini Özel Kılan Nedir?
- Teras tarımı: Kahve, 1.500–2.500 metre yüksekliğe kadar çıkan dağ yamaçlarındaki taş teraslarda yetişir. Su kıt olduğu için bitkiler zorlu koşullarda küçük ve yoğun meyveler verir.
- Doğal işlem: Kahve meyveleri yüzyıllardır olduğu gibi çatılarda ve açık alanlarda güneşte kurutulur.
- Eşsiz genetik: Son yıllardaki genetik araştırmalar Yemen'de başka yerde görülmeyen ve "Yemenia" adı verilen bir kahve grubu tespit etti.
- Nadirlik: Üretim çok küçüktür, ülkedeki zorlu koşullar nedeniyle ihracat sınırlıdır. Bu yüzden Yemen kahvesi dünyanın en pahalı kahveleri arasındadır.
Önemli Kahve Bölgeleri
Haraz
Sana'a'nın batısındaki dağlık bölge, Yemen'in en bilinen kahve bölgesidir. Kahveleri kuru meyve, kakao ve baharat notaları taşır.
Bani Matar
Tarihi ve saygın bir bölgedir. Buradan gelen kahveler şarabımsı, tatlı ve yoğun bir karakterle bilinir.
Hayma ve Yafa
Yüksek rakımlı bu bölgelerin kahveleri daha parlak asiditeye, çiçeksi ve meyvemsi notalara sahip olabilir.
Tat Profili Özeti
- Asidite: Orta, şarabımsı
- Gövde: Orta–dolgun
- Aroma: Kuru meyve, baharat, tütün
- Tat: Kuru üzüm, hurma, kakao, tarçın, kakule
Mocha Kahve ile Mocha Latte Aynı mı?
Hayır. Bugün kafelerde satılan "mocha", espresso, süt ve çikolatayla yapılan bir içecektir. Adını Yemen'in Moka kahvesinden alır, çünkü Moka kahvesinin doğal kakao ve çikolata notaları taşıdığı bilinir. Asıl Mocha ise Yemen'in kendisidir.
Yemen Kahvesi Nasıl Demlenir?
- Filtre / V60: Karmaşık, katman katman aromaları en iyi filtre yöntemde fark edilir. 1:15 oran, 92–93°C.
- Cezve: Tarihsel bağına uygun olarak Türk kahvesi usulü de denenebilir. Baharatlı karakteri cezvede çok güzel ortaya çıkar.
- French press: Gövdesini ve tatlılığını öne çıkarır.
Yemen'de kahve meyvesinin kurutulmuş kabuğu da değerlendirilir. Zencefil ve baharatlarla demlenen bu içeceğe "qishr" denir.
Sık Sorulan Sorular
Yemen kahvesi neden pahalı?
Üretim çok küçüktür, teras tarımı emek yoğundur ve ülkedeki koşullar ihracatı zorlaştırır. Az bulunan, uzun tarihi olan ve karakteristik bir kahvedir.
Yemen kahvesinin tadı nasıldır?
Kuru meyve, kakao ve baharat notalarıyla şarabımsı ve karmaşık bir tattır. Klasik fındıklı-çikolatalı kahvelerden ve çiçeksi Etiyopya kahvelerinden oldukça farklıdır.
Kahve Haritası Serisi
- Dünyanın Kahve Haritası: Menşeine Göre Kahve Türleri
- Etiyopya: Kahvenin Doğduğu Topraklar
- Brezilya: Dünyanın Kahve Deposu
- Kolombiya: Dengenin ve Tatlılığın Ülkesi
- Yemen: Mocha'nın Hikâyesi (bu yazı)
- Kenya: Canlı Asiditenin Başkenti
- Nikaragua: Yumuşak İçimin Ustası
- Guatemala ve Kosta Rika: Volkanlar ve Honey İşlem
- Panama Geisha: Dünyanın En Değerli Kahvesi
- Sumatra ve Endonezya: Toprak, Baharat ve Yoğun Gövde
- Vietnam: Robusta'nın Yükselişi
Sıradaki yazı: Kenya: Canlı Asiditenin Başkenti